Reactie op Brigitte van Beekum en Ime van Berloo betreffende de roman De vliegeraar

Reactie op Brigitte van Beekum en Ime van Berloo betreffende de roman De vliegeraar

Het is enige tijd geleden dat ik dit prachtige boek gelezen heb. Toen ik me wilde voorbereiden op deze blog betrapte ik me erop dat ik het boek volledig aan het herlezen was. Je wordt het verhaal ingezogen door de geweldige verteller die Khaled Hosseini is.

De eerste alinea grijpt je al:

'Op mijn twaalfde ben ik geworden wat ik nu ben, op een kille bewolkte dag in de winter van 1975. (...) dat is lang geleden, maar ik heb geleerd dat het niet waar is wat ze over het verleden zeggen, dat je het kunt begraven. Als ik nu terugkijk, besef ik dat ik de afgelopen zesentwintig jaar die steeg in ben blijven turen.' (De vliegeraar, p.5)

Dit roept al zoveel vragen op en het stukje doet zoveel aankondigingen dat je wil weten wat er dan allemaal gebeurd is in die steeg en waarom het de ik-figuur niet heeft losgelaten.

Patrick Boekhout, Recensie ‘Honderd uur nacht’

 

Gegevens boek:

Titel: Honderd uur nacht

Auteur: Anna Woltz

Jaar van uitgave: 2014

Plaats van uitgave: Amsterdam, Antwerpen

Beknopte samenvatting:

Emilia December de Wit is een veertienjarige meid die vanwege problemen rondom haar vader vertrekt naar New York (VS) en haar ouders daarmee achterlaat in Nederland. Ze heeft tegen haar ouders gezegd dat ze bij een vriendin in Duitsland zou verblijven, maar de werkelijkheid was dus anders. In New York heeft ze met de creditcard van haar vader een verblijfplaats geregeld, maar na aankomst op het adres blijkt dat ze is opgelicht en er een heel ander persoon in dat huis woont. De deur wordt opengedaan door Seth die haar voor iemand anders aanziet en haar wegstuurt. Zonder verblijfplaats kon ze niet zo heel veel. Ze komt een wat oudere jongen, Jim, tegen die gewond lijkt en alcohol heeft gedronken. Ze brengt hem naar huis en blijft een nacht bij hem slapen, achteraf zwaar tegen de zin van Jim in. De volgende dag komt ze Seth en zijn zusje Abby tegen en uiteindelijk mag Emilia dan toch bij hen blijven slapen totdat de naderende orkaan over is getrokken. De ouders van Emilia komen er door de creditcard achter dat ze in de Verenigde Staten is en sms’en haar dat ze zo snel mogelijk die kant op komen.

De orkaan nadert en er worden boodschappen gedaan. Hier komt Emilia er achter dat wat zij dacht over haar vader niet helemaal bleek te kloppen, doordat de medescholiere uit de kast klapte over wat er precies is gebeurd. Emilia’s vader gaf haar enkel bijles en verder is er niks seksueels gebeurd. Feit blijft nog wel dat Emilia’s vader met haar zaken over het gezin besprak.

De orkaan trekt over en de schade wordt opgemaakt. De ouders van Emilia komen na enige vertraging naar New York, waarna Emilia eerst apart met haar moeder afspreekt. Later ontmoet ze haar vader ook weer en bekijken ze de mogelijkheid om te verhuizen naar New York, aangezien Emilia het erg naar haar zin heeft met haar nieuwe vrienden. Met Jim heeft ze het al die tijd goed kunnen vinden, maar Jim besluit weer terug te gaan naar zijn land van herkomst. Emilia zal hem dan waarschijnlijk ook nooit meer zien.

Mening over het boek:

Ik vond dit een erg prettig boek om te lezen. Er is niet zo heel veel sprake van spanning, iets waar ik normaal gesproken wel erg van houd. Het mooie is dan weer wel dat er tot vrij laat, pagina 74, geheim wordt gehouden wat er nu precies is gebeurd met haar vader. Deze beoogde kennis is voor mij zeker een drijfveer geweest om het boek in één keer uit te lezen.

Het mooie van dit boek is dat de hele setting plaatsvindt rondom orkaan Sandy, die in 2012 langs de oostkust van de Verenigde Staten trok. De titel heeft hier dan ook weer mee te maken, aangezien de honderd uren nacht staan voor de uren die door zijn gebracht in de duisternis door stroomuitvallen. Deze zijn er ook echt geweest.

Dit boek is wellicht iets meer geschikt voor havo/vwo klassen, omdat er veel in het Engels bij wordt geschreven. 

Het mooiste moment van het boek vind ik het moment waarop een journaliste aan Emilia vraagt wat ze vindt van de reactie van de medescholiere over het voorval. Je ziet dat de houding van Emilia tegenover haar vader flink verandert: Ik ben misselijk. Kan dit waar zijn? Zit mijn vader al die tijd opgesloten in zijn eigen capsule, zonder dat ik het gemerkt heb? (p.160)

Er is veel sprake van emotie; hoe gaat Emilia om met datgene dat haar vader heeft gedaan waar zij en haar moeder nu op worden aangekeken? Jammer is dan wel dat het weerzien van haar moeder een emotioneel gezien mooi moment had kunnen zijn, maar dat dit niet wordt ‘uitgebuit’. Het blijft hier bij: Ze is alleen. Ze draagt de groene jurk die ik zo mooi vind en haar rode harenzitten in een ingewikkelde knot. Ze kijkt op en ziet me staan. ‘Darling!’ Ik loop naar haar toe terwijl haar grijsgroene ogen naar me kijken. We omhelzen elkaar niet. Opeens voel ik weer hoe ongelofelijk vies ik ben (p.179).

Het einde laat gelukkig een hoop aan de verbeelding over, het betreft namelijk een open einde. Emila en Seth zitten met elkaar op dezelfde kamer en willen elkaar niet zoenen, maar stiekem denkt Emilia daar toch wel over na.

Eventuele verwerkingsopdrachten

Aangezien het boek dicht bij de werkelijkheid komt zoals deze verlopen is, denk ik dat het leuk zou zijn om te onderzoeken hoe veel hier van waar is. Heeft Bloomberg die oproep echt gedaan? Hoe lang duurde de stroomuitval? Komen de tijden van Halloween overeen met de tijd van Sandy?

Offra Drop, Recensie Hoe is't

Gegevens boek:

Titel:                             Hoe is’t gedichten in de stad

Auteur:                          Joke van Leeuwen & Bob Takes

Jaar van uitgave:           2010

Plaats van uitgave:        Amsterdam

Korte samenvatting

Joke van Leeuwen is van 31 januari 2008 tot 28 januari 2010 stadsdichter van Antwerpen geweest. Samen met ontwerper Bob Takes zorgde zij voor gedichten in de stad. Als getuigenis van twee vruchtbare jaren en als inspiratiebron voor andere steden maakten Van Leeuwen en Takes Hoe is’t, een bundel vol poëzie en beeld. Bij een aantal gedichten staat een uitleg hoe het gedicht tot stand gekomen is. Daarnaast zijn er veel beeldmateriaal in de bundel te vinden hoe de gedichten in de stad terug te lezen  zijn of waren. Het zijn allemaal verschillende gedichten met een ander thema. Het enige wat overeenkomt is dat alle gedichten vanuit thema’s in de stad geschreven zijn.

Offra Drop, recensie De angstaanjager, adolescentenroman

Gegevens boek:

Titel:                             De angstaanjager

Auteur:                          Michaek Grant

Jaar van uitgave:           2015

Plaats van uitgave:        Amsterdam

Samenvatting

‘Evenwicht is alles,’ zei hij bijna fluisterend.’ Michael Grant laat in De Angstaanjager zien wat het evenwicht is en hoe het gehandhaafd wordt. Hij neemt je mee in de wereld van goed, kwaad en angst: de wereld van de Angstaanjager. Het verhaal begint op lugubere wijze.

Mara wordt wakker op een mistig grasveld. Ze gaat op onderzoek uit en komt terecht in een kerk waar een grafkist staat met het lichaam van Samantha. Dan verschijnt er een jongen, de Boodschapper, en komt Samantha tot leven. ‘‘Jij leeft,’ zei hij, ‘zij niet.’’ Hij zorgt voor gerechtigdheid en straft mensen die dat verdienen op een huiveringwekkende manier. Mara zal hem hierbij moeten helpen. Maar waarom zij? Ze blijft zich tegen haar nieuwe leven verzetten, totdat haar herinneringen beetje bij beetje terugkomen en ze de verschrikkelijke waarheid ontdekt. Met de boodschap van de jongen aan Mara zorgt Grant voor veel spanning en brengt hij het verhaal direct op gang. De Boodschapper neemt Mara mee terug in de geschiedenis. Hij laat haar verschillende gebeurtenissen zien uit het leven van Samantha. Hij vertelt haar dat hij mensen moet straffen voor dingen die ze gedaan hebben. Mara zal zijn taak over moeten nemen, zij moet besluiten over de straf van anderen. Hij dwingt Mara om de meest angstaanjagende taferelen bij te wonen.   

Reactie op recensie Knalhard door Nienke Reessink

Reactie door Erik Meurs

Nienke Schreef een recensie over Knalhard van Caja Cazemier.
Ze noemde het een realistisch geschreven verhaal over zinloos geweld, wat ook als aanleiding kan dienen om het in de klas over zinloos geweld te hebben.
Ik vind dat een goed idee, omdat dit verhaal een goede inkijk geeft over de effecten van zinloos geweld op de langere termijn.
Het is een kwestie waar een slachtoffer langdurig nadelige gevolgen van ondervindt, zijn omgeving zien hun dierbare veranderen en moeten daar goed mee om kunnen gaan en voor daders wordt het duidelijk dat zo'n impulsieve actie vervelende gevolgen heeft voor henzelf op langere termijn. Ook wordt het voor potentiële daders misschien duidelijk dat de gevolgen voor het slachtoffer misschien zwaarder zijn dan dat ze er eigenlijk mee willen bereiken.

Wat ik goed vind aan het boek is dat het hoofdpersonage, Ties, het slachtoffer die na het uitgaan in elkaar wordt getimmerd, een ontwikkeling doormaakt.
In het begin zit hij vooral met schaamte en wil hij door alsof er niks aan de hand is. Tegelijk is hij bang voor mensenmassa's heeft hij last van zijn verwondingen en van schaamte om bekenden onder ogen te komen. 

Het verhaal begint met een poging van Ties om op advies van zijn therapeute een dagboek bij te houden:

'Oké, daar gaat-ie dan.
Vandaag is het 21 december, maar die avond in november... Toen... We gingen... Nee. Op een avond... Nee. Na het feest... Shit. Tering. Klote. ROTZAKKEN.'
(p.5)

Hier zit Ties nog heel erg klem. Hij kan het nog moeilijk onder woorden brengen wat er gebeurd is en wat het met hem doet. 

Het laatste fragment begint zo:

'Dit is ons afscheid, A3. het is inmiddels eind september. Ik schrijf nog één keer, omdat wij elkaar nog één keer zullen zien. Maar wie weet zal ik in de toekomst nog wel eens naar mijn laptop grijpen om mijn gedachten op te schrijven. Je hebt gelijk, het is een handig hulpmiddel bij problemen.'
(p.163)

Zo achterelkaar komt het eigenlijk ook wel weer erg goedkoop en eenvoudig over, maar gezien het proces dat er tussenin beschreven wordt, vormt dit een goede ontwikkeling.

Ik vind het mooi aan de schrijfstijl dat dagboekfragmenten afgewisseld worden met wat er daadwerkelijk gebeurd is. Doordat die fragmenten aanvankelijk voorlopen op de daadwerkelijke fabel krijg je ook cliffhangers die de spanning vergroten.
De spanning zit hem overigens niet echt in het zinloos geweld zelf. Dat gebeurt vrij voorin het boek en wordt vrij kort beschreven. Het boek behandelt vooral de nasleep en de gevolgen van het voorval.

Nienke oppert het idee om in de klas leerlingen te laten uitpluizen hoe het incident door verschillende personages in het boek wordt beleeft. Dat vindt ik een heel goed idee, omdat dat ook de kracht van het boek is. Iedereen zal het in eerste instantie bijvoorbeeld een rotstreek vinden dat Amarins het uitmaakt met Ties, maar doordat de gevolgen van het zinloos geweld voor alle personages goed belicht worden, kun je je wel in haar verplaatsen.

Het feit dat er geen happy Hollywood einde aan zit vind ik ook positief. De daders gaan bijvoorbeeld ook niet helemaal om in een sorry-modus na het slachtoffer-dadergesprek. Ze bleven een beetje ongemakkelijk, stil onderuitgezakt zitten wegkijken. 

Ik begrijp niet helemaal waarom Nienke inschat dat een volwassen lezer het boek moeilijk in één keer uit zou kunnen lezen. De leefwereld van Ties is er inderdaad één van jonge lezers, maar ik had persoonlijk niet het idee dat ik me niet kon voorstellen wat er gebeurde. Het is logisch beschreven. 

Qua taalgebruik denk ik evenals Nienke dat de doelgroep van 12 tot 16-jarige lezers een goede inschatting is. Personages zijn vaker net iets ouder in jeugdliteratuur dan de doelgroep, zodat lezers nog een beetje opkijken tegen die personen. Dat zijn figuren waar puberende kinderen makkelijker iets van willen leren, zonder dat het als opgelegd overkomt.

Recensie van het boek 'Slecht' van Jan Simoen geschreven door Ewald Hermsen

Recensie 'Slecht', Jan Simoen, door Ewald Hermsen

Auteur:  Jan Simoen
Uitgave:  2013
Titel:  Slecht
Uitgeverij:  Noordhoff Uitgevers BV,
Plaats van uitgave:  Groningen/ Houten
Pagina’s:  68


Korte samenvatting

Dit boek gaat over Nathan Deweerdt. Het boek begint op het moment dat Nathan in een verhoorkamer zit. Hij heeft iets uitgevreten en hij wordt daarover ondervraagd door inspecteur Vuerinckx, door Nathan aangeduid als 'de snor'. Al snel wordt duidelijk dat hij een relatie heeft gehad met Elke en dat het misging toen Elke, vanwege een ruzie met hem, steun zocht bij Raf, in Nathans woorden 'De marginaalste idioot tussen hier en Temptation Island!' (blz. 20) (1.) We leren Nathan kennen als een jongen die regelmatig in de problemen komt en al een klein strafblad heeft opgebouwd voor met name vandalistische activiteiten. Nathans vader is ervandoor met 'een blonde stoot met benen tot onder haar oksels' (blz. 9). Dientengevolge leeft Nathan bij zijn moeder en we komen er in het boek achter dat hij ook echt als een moederskindje beschouwd kan worden. Hij ondervindt de onvoorwaardelijke steun van zijn moeder, bij alles wat hij goed of fout doet. Hij heeft zijn moeder in zijn broekzak zitten waar het financiële ondersteuning betreft. Bij onderhandeling over zakgeld opent Nathan met tien. Per maand? Per week? Per dag? Moeder wordt steeds panischer. Ze ronden het af op vijf euro per dag. Nathan voelt zich op dat moment echt slecht... maar ja... hij heeft geld nodig.
We leren Nathan kennen als een jongen met een kort lontje, die ook agressief met zijn vriendin omgaat. Als hij haar op de kermis ziet zoenen met Raf grijpt hij haar bij de keel. Ze verbreekt op dat moment definitief de relatie met Nathan '...jij bestaat niet meer voor mij.' (blz. 34). Als duidelijk wordt dat zijn moeder hem niet wil komen halen uit de cel 'Laat hij het deze keer maar zelf uitzoeken' (blz. 51) breekt Nathan en slaat hij door: de waarheid komt aan het licht. Uiteindelijk kom je erachter wat zich heeft afgespeeld tussen Nathan en Elke. Het boek heeft een open einde.

Titel:                                       Bunkerdagboek  

Oorspronkelijke titel:             The Bunker Diary

Auteur:                                   Brooks, Kevin

Uitgever:                                De Harmonie

Genre:                                    Young Adult, dystopian

Verschenen:                           2014 (2013)

Pagina’s:                                236

De zestienjarige dakloze jongere Linus helpt op straat een man om iets in een auto te zetten. Hij dacht dat deze man blind was, maar hij wordt bedwelmd en vervolgens ontvoerd. Als hij wakker wordt bevindt hij zich in een ruimte van beton, met witte wanden en zonder ramen. Hij probeert te duiden wat er is gebeurd en waar hij terecht is gekomen. Er is een lange gang, met aan weerszijden drie kamers die allemaal even groot zijn en allemaal dezelfde inrichting hebben. Verder zijn er nog een keuken en badkamer en een ruimte met een grote tafel met zes stoelen. Overal hangen camera’s en microfoons. Er is een lift, maar zonder bedieningspaneel. In de daarop volgende dagen komen er nog vijf ontvoerden bij, zodat alle kamers gevuld zijn: een meisje van negen, een heroïneverslaafde, een vrouwelijke makelaar, een managementconsultant en een ongeneeslijk zieke filosoof. Ze tasten allemaal in het duister op de vraag waarom ze ontvoerd zijn en door wie. Het feit dat ze met elkaar in hetzelfde schuitje zitten, wil niet zeggen dat er eensgezindheid ontstaat. Ze hebben alleen elkaar, sommigen trekken naar elkaar toe, maar verder zijn ze zo verschillend dat onder spanning deze verschillen alleen nog maar verder uitvergroot worden. De pogingen om een uitweg te vinden mislukken jammerlijk en de hoop op redding van buitenaf lijkt ver weg. Ze hebben geen toegang tot communicatiemiddelen zoals telefoons of internet. Ze beschikken alleen over pen en papier waarmee ze boodschappenlijstjes schrijven voor hun ontvoerder. Verzoeken voor voedsel en andere essentiële zaken worden gehonoreerd tot Linus zijn eerste vluchtpoging waagt die echter jammerlijk mislukt. Het vertrouwen in elkaar wordt behoorlijk op de proef gesteld. Wanneer ze elkaar steeds verder beginnen te wantrouwen, is de spanning nauwelijks nog te doorstaan. Linus verliest het zicht op welke dag het is. Het maakt ook allemaal niets meer uit hier beneden, verzucht hij. De tijd is nu en dat is het enige dat telt. Ze proberen clues te duiden over de motieven en de persoon van de ontvoerder, maar komen tot niets. Zijn het überhaupt wel aanwijzingen? De uitzichtloosheid van de hele situatie wordt indringend duidelijk wanneer Linus rechtstreeks tegen de lezer begint uit te halen. Het is alsof hij tegen een muur aan het praten is, niemand doet iets, jij als lezer doet niets. En hij wil zo graag iets doen! Het enige waartoe hij veroordeeld lijkt is denken en schrijven in zijn dagboek.

Je komt in de loop van het boek steeds meer over Linus te weten, de moeizame verhouding met zijn vader, de reden waarom hij op straat is gaan zwerven, zijn gedachten, zijn verstandhouding met de andere gijzelaars; hij vertrouwt het toe aan zijn dagboek. Hij schrijft over zijn herinneringen, zijn emoties, de relativiteit van tijd en over hoe hij zou kunnen ontsnappen. Hij bedenkt het doortrekken van hulpbriefjes, met de vuilnis mee via de lift vluchten, het onklaar maken van de camera’s. Deze acties worden door de ontvoerder beantwoord met gifgasaanvallen, elektrocutie, hongersnood en lugubere spelletjes. Er worden drank, sigaretten en heroïne aangevoerd. De doberman die de ontvoerder naar beneden stuurt zal een van hen dodelijk verwonden. Linus vindt het moeilijk om zich hier schuldig over te voelen, hij vond dat hij geen andere keus had dan te doen wat hij heeft gedaan. Hij vraagt zich af of hij wel een aardig iemand is. Je denkt dat je het bent, overdenkt hij, maar zeker weten doe je het niet. Dit is wat de ontvoerder wil, schrijft Linus, dat ze gek worden, gek van elkaar, gek van hun eigen gedachten, ontwrichting, chaos… Op het laatst hebben zijn dagboekaantekeningen geen datum meer, daarna zelfs geen dag meer, alleen nog maar vraagtekens. De klok is er ook mee opgehouden, het zal altijd 11.35 uur zijn. Er wordt een spel met ze gespeeld. Een spel op leven en dood. Wanneer Linus steeds minder woorden in zijn Bunkerdagboek schrijft, weet je dat hij aan het wegglippen is. 

Persoonlijk waardeoordeel

Ik vond Bunkerdagboek een erg goed geschreven, spannend en beklemmend boek. Ik houd van de rauwe stijl en nietsontziende manier waarop Kevin Brooks (1959) heftige thema’s aanpakt. Maar het boek is ook hard en het onderwerp ontvoering is heftig. Ik vroeg me regelmatig af of dit boek niet te naargeestig is voor jonge tieners. Daar draagt het  einde van het boek in hoge mate aan bij, omdat het niets goedmaakt van alle ellende en uitzichtloosheid die er in het verhaal aan voorafgegaan is. Zoals ik in een recensie las, kun je je inderdaad afvragen of dit boek door z’n nihilistische karakter, wel verantwoorde kost is voor tieners.

Brooks deed er tien jaar over voor hij een uitgever gevonden had die het boek wilde uitgeven, terwijl hij zijn naam als auteur al gevestigd had. Hij wilde namelijk niet toegeven aan alle verzoeken om een optimistischer slot. De meeste ontwikkelingsromans hebben een structuur waarin de hoofdpersoon van huis weggaat om zijn ontwikkeling te doorlopen, om daarna volwassener geworden weer naar huis terug te keren. Kevin Brooks breekt met deze conventie, er is geen ‘terug naar huis’ in Bunkerdagboek, er is allesbehalve een happy end. ‘Brooks gelooft namelijk niet in de valse hoop die spreekt uit een goed einde. Volgens hem kunnen kinderen best wat hebben:

They’re not babies, they don’t need to be told not to worry, that everything will be all right in the end, because they’re perfectly aware that in real life things aren’t always all right in the end.

Een paternalistische, neerbuigende houding aannemen tegenover de lezer is volgens de Britse schrijver het stomste wat een auteur van young adult-boeken kan doen.’[1]

Het is desalniettemin denk ik goed de leerlingen die dit boek kiezen een kleine inleiding op het boek te geven, om ze op de heftigheid ervan voor te bereiden.

Kevin Brooks is omdat hij de heftige emoties en dilemma’s niet schuwt en zijn lezers niet spaart geen doorsnee auteur. Hij zal juist daarom lezers enorm kunnen boeien en raken met dit spannende en verontrustende boek.

Verwerkingsopdrachten

Dit boek leent zich bij uitstek voor discussies in de klas over morele dilemma’s. De vraag die je leerlingen kunt stellen is wat zij zouden doen als ze een hele tijd met wildvreemde mensen opgesloten zouden moeten zitten? Zouden zij het leven van anderen in de waagschaal stellen om zelf te kunnen ontsnappen? Hoe zou het zijn als je weinig meer om handen hebt dan je gedachten en je herinneringen? Hoe zou het voelen als je misschien wel geen toekomst meer hebt, als je niet uit de bunker weet te ontsnappen en niet bevrijd wordt? Of laat een alternatief, optimistischer einde schrijven.

---

[1] www.dereactor.org/home/detail/berichten_uit_de_martelbunker/